नागपूर | १८.६ | रयत समाचार
(Literature) ‘देवदूत’च्या संपादक डॉ.एन्झा सालपियात्रो या इटालियन भाषेत संपूर्ण अनुवादित महाकाव्य देवदूत इटलीतून प्रकाशित करीत आहेत. त्याची ही प्रस्तावना.
(Literature) ही कलाकृती जगाच्या कानाकोपऱ्यात असलेल्या कवितेच्या महानतेचा पुरावा आहे. विविध भाषांतरांच्या प्रक्रियेतूनही आपली ताकद आणि सौंदर्य टिकवून ठेवणाऱ्या कवितेच्या सामर्थ्याचा हा एक दाखला आहे. तसेच, सुधाकर गायधनी या महान कवीच्या प्रतिभेचा हा एक उत्तम नमुना आहे; त्यांनी जगातील दुःख, अनिष्ट गोष्टी आणि त्याचबरोबर अद्भुतता यांना एका अशा महान काव्यकृतीत रूपांतरित केले आहे, जी सर्वांना सहज समजण्यासारखी आहे, ‘देवदूत’ (Devdoot the Angel) हे सर्व काही आहे.
(Literature) ही एक अफाट कलाकृती, शाश्वत सत्यांचा वारसा आणि ज्ञानाचा अथांग साठा आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हा अनुवादकलेचा विजय आहे; कारण अनुवादामुळे मूळ कवितेचे मूल्य कमी होत नाही, तर ती तशीच अबाधित राहते, अगदी या प्रसंगाप्रमाणे, जिथे एका अनुवादावरून पुन्हा दुसरा अनुवाद (इंग्रजीवरून इटालियनमध्ये) केला गेला आहे. मराठीतून इंग्रजी आणि इंग्रजीवरून इटालियन अशा प्रवासातून साकारलेली महाकवी सुधाकर गायधनी यांची ‘देवदूत’ ही एक अद्भुत काव्यकृती आहे.
सुधाकर गायधनी हे त्यांच्या साहित्याच्या व्यापकतेसाठी जगभरात प्रसिद्ध असलेले कवी आहेत. भारतातील खापा (Khapa) येथे जन्मलेल्या गायधनी यांच्या कवितांना त्यांच्या सुरुवातीच्या काळापासूनच मोठे यश मिळाले आहे. त्यांच्या कवितांच्या ओळी गावातील भिंतींवर रेखाटल्या गेल्या आहेत, निमंत्रण पत्रिकांवर छापल्या गेल्या आहेत, विद्यापीठांमधील व्याख्यानांमध्ये उद्धृत केल्या गेल्या आहेत आणि त्यातील ‘युगानुयुगांचे शहाणपण’ (wisdom of the ages) यासाठी त्यांची प्रशंसा केली गेली आहे. युनेस्कोने (UNESCO) या ‘देवदूत’ (Angel) कथेची विशेष दखल घेतली असून, तिच्या इंग्रजी अनुवादाचा समावेश आपल्या जागतिक सूचीमध्ये केला.
त्यांच्या या संपूर्ण महाकाव्याचा इटालियन भाषेत अनुवाद करण्याचा मोठा सन्मान मला मिळाला आणि त्याद्वारे गायधनी यांच्या कवितेची भव्यता अनुभवता व समजून घेता आली. मला विशेषत्वाने नमूद करावेसे वाटते की, कवीने अत्यंत महत्त्वाचे विषय, जसे की धार्मिक सहिष्णुता, हिंसाचाराचा निषेध, सर्व जीवसृष्टीबद्दल प्रेम आणि निसर्गाच्या निरीक्षणातून जगण्याचे आवाहन (उदाहरणार्थ, ‘फुलासारखे वागणे’) ज्या नम्रतेने मांडले आहेत, ते वाखाणण्याजोगे आहे. या कवितेच्या ओळींमधून व्यक्त होणारे शांतता, सहिष्णुता, क्षमाशीलता आणि आदरभाव यांसारखे संदेश मला पूर्णपणे मान्य आहेत. तसेच, जगातील विविध देशांतील लेखकांमध्ये सतत संवाद असणे गरजेचे आहे, जेणेकरून आपली समज अधिक समृद्ध होईल, या गोष्टीचा मी पुनरुच्चार करते.
सुधाकर गायधनी यांचा पहिला कवितासंग्रह, कबरीतला समाधिस्थ, १९७३ मध्ये प्रकाशित झाला. हाच संग्रह नंतर नागपूर विद्यापीठाच्या ‘मराठी भाषा आणि साहित्य’ या विषयातील एम.ए. (पदव्युत्तर) अभ्यासक्रमात समाविष्ट करण्यात आला आणि खुद्द गायधनी हेच त्या अभ्यासक्रमाचे विद्यार्थी होते. परीक्षेदरम्यान, त्यांनी आपल्याच कवितासंग्रहावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे लिहिली होती.
ही एक दुर्मिळ आणि असामान्य परिस्थिती आहे, परंतु काही कवी आणि लेखकांना असे अनुभव आले आहेत; जिथे त्यांची साहित्यकृती शैक्षणिक अभ्यासक्रमात समाविष्ट केली गेली आणि त्यानंतर त्यांनाच त्यांवर आधारित प्रश्नांची उत्तरे परीक्षेत द्यावी लागली : १. टी.एस. एलियट – असे म्हटले जाते की, जेव्हा एलियट हार्वर्डमध्ये विद्यार्थी होते, तेव्हा त्यांच्या काही सुरुवातीच्या साहित्यकृतींवर साहित्याच्या अभ्यासक्रमात चर्चा केली जात असे; मात्र, त्यांनी त्यांवर कधी परीक्षा दिली होती, याचा कोणताही ठोस पुरावा उपलब्ध नाही.
२. रवींद्रनाथ टागोर – त्यांच्या हयातीतच त्यांच्या साहित्यकृतींचा अभ्यासक्रमात समावेश करण्यात आला होता. त्यांनी स्वतः त्यांवर कधी परीक्षा दिली होती याचा पुरावा नसला, तरी त्यांच्या हयातीत विद्यार्थी त्यांच्या कविता आणि निबंधांचा अभ्यास करत असत.
३. मुहम्मद इक्बाल – प्रसिद्ध उर्दू आणि फारसी कवी व तत्त्वज्ञ इक्बाल यांच्या कवितांचा ब्रिटिश भारतातील विद्यापीठीय अभ्यासक्रमात त्यांच्या सक्रिय कार्यकाळातच समावेश करण्यात आला होता; परंतु त्यांच्या स्वतःच्या साहित्यकृतींवर आधारित परीक्षा त्यांनी दिल्याचे कोणतेही लिखित उदाहरण आढळत नाही.
४. सुधाकर गायधनी – त्यांचे उदाहरण अद्वितीय आहे, कारण नागपूर विद्यापीठात मराठी विषयातील पदव्युत्तर शिक्षण घेत असताना त्यांना त्यांच्याच ‘कबरीतला समाधिस्थ’ या कवितासंग्रहावरील प्रश्नांची उत्तरे द्यावी लागली होती, याची अधिकृत नोंद उपलब्ध आहे.
ही अत्यंत दुर्मिळ घटना आहे, कारण बहुतेक लेखक आणि कवी एकतर आपल्या साहित्य क्षेत्राशी संबंधित औपचारिक विद्यापीठीय शिक्षण घेत नाहीत, किंवा जर त्यांनी शिक्षण घेतलेच, तर त्यांच्या साहित्यकृतींचा अभ्यासक्रमात समावेश त्यांचे शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतरच केला जातो. या प्रकारच्या घटनांपैकी गायधनी यांचे उदाहरण हे सर्वात प्रसिद्ध आणि लिखित स्वरूपात नोंदवलेले उदाहरण मानले जाते.
Human Right | लोकशाहीचा प्राणवायू धोक्यात? महाराष्ट्राच्या नव्या RTI कायद्याविरोधात जनांदोलनाची गरज
Discover more from Rayat Samachar
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
