Muharram History | मोहर्रम साजरा करणारे 1 हुसैनी ब्राह्मण

धर्मवार्ता | २८.६ | राजन अपरंपार

(Muharram History) हुसैनी ब्राह्मण हा पंजाब प्रदेशातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण समुदाय असून त्यांना मोह्याल ब्राह्मण म्हणूनही ओळखले जाते. मोह्याल समाजात बाली, भीमवाल, छिब्बर, दत्त, लाऊ, मोहन आणि वैद या सात उपकुळांचा समावेश होतो.

(Muharram History) परंपरेनुसार, प्रेषित महंमद यांचे नातू इमाम हुसैन यांचे भक्त राहाब दत्त हे सुमारे चौदाशे वर्षांपूर्वी पंजाबमधून इराकमध्ये गेले. करबलाच्या युद्धात त्यांनी इमाम हुसैन यांच्या बाजूने लढा दिला. या युद्धात राहाब दत्त आणि त्यांच्या सातही मुलांनी हौतात्म्य पत्करले. त्यांच्या स्मरणार्थ पुढे त्यांच्या समुदायाला हुसैनी ब्राह्मण म्हणून ओळख मिळाली.

(Muharram History) आज हुसैनी ब्राह्मणांची बहुतांश कुटुंबे पुणे, दिल्ली, चंदीगड, पंजाब, हिमाचल प्रदेश आणि जम्मू येथे स्थायिक आहेत. याशिवाय पाकिस्तानातील सिंध, चकवाल, लाहोर, तसेच अफगाणिस्तानातील काबूल व दक्षिण अफगाणिस्तान आणि काही कुटुंबे इराणमध्येही आढळतात.

इमाम हुसैन यांच्या बलिदानाच्या स्मरणार्थ हा समाज दरवर्षी मोहरम पाळतो. बिहारमधील मुझफ्फरपूर जिल्ह्यातील भूमिहार ब्राह्मणांचा एक संप्रदायही स्वतःला हुसैनी ब्राह्मणांचा वंशज मानतो आणि दरवर्षी मोहरममध्ये सहभागी होतो.

करबलाशी जोडलेला इतिहास : मोह्याल इतिहासानुसार, दत्त कुळातील मोह्याल ब्राह्मणांनी इ.स. ६८० मध्ये झालेल्या करबलाच्या युद्धात इमाम अल-हुसैन यांच्या वतीने लढा दिला होता. पौराणिक कथेनुसार राहाब सिध दत्त (काही आवृत्त्यांमध्ये राहिब सिध किंवा सिद्ध वियोग दत्त) हे करबलाच्या युद्धाच्या काळात बगदादजवळील सैनिकांच्या एका छोट्या गटाचे नेते होते. ते ज्या ठिकाणी राहत होते, त्या भागाचा उल्लेख ‘डेरा-अल-हिंदीया’ (The Indian Quarter) असा केला जातो. हा परिसर आजच्या अल-हिंदी या नावाशी संबंधित मानला जातो.

हे ही वाचा : आज इस्लाम हुसैनी ब्राह्मणों के बदौलत है, योगेश मिश्रा यांचा लेख वाचा

वैदिक आणि इस्लामिक परंपरांचा संगम : राजस्थानातील अजमेर, जिथे मोईनुद्दीन चिश्ती यांचे वास्तव्य होते, त्या भागात आजही स्वतःला हुसैनी ब्राह्मण म्हणवून घेणारा एक समाज आहे. हुसैनी ब्राह्मणांच्या जीवनपद्धतीत वैदिक आणि इस्लामिक परंपरांचा अनोखा संगम दिसून येतो. त्यांच्या संदर्भात एक प्रसिद्ध म्हण प्रचलित आहे,
“वाह दत्त सुलतान, हिंदू का धर्म, मुस्लिम का इमान, आधा हिंदू आधा मुसलमान.”

हे ही पहा : RSYT : अहिल्यानगरची ‘गंगा-जमनी तहजीब’ ; मोहरम : हिंदू-मुस्लिम एकजूटीचा उत्सव

प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्वे : हुसैनी ब्राह्मण समाजाशी संबंधित म्हणून उल्लेख केली जाणारी काही प्रसिद्ध नावे – चित्रपट अभिनेते सुनिल दत्त, अजय देवगण आणि डॉ. बाली.

हे ही पहा : RSYT : जगप्रसिद्ध मोहरम : नवसाचे ‘वाघ आणि मालन’ ; वैभवशाली अहमदनगर, गौरवशाली अहिल्यानगरची प्रथा आणि परंपरा 

संदर्भ :
१. नोनिका दत्ता (३० सप्टेंबर २०१९) – अमृतसरमधील हुसैनी ब्राह्मण आणि मोहरमचा विसरलेला इतिहास, द वायर.
२. नदीम इनामदार, रिझवान खान – इमामसाठी युद्धात गेलेले ब्राह्मण, द टाइम्स ऑफ इंडिया (मूळ प्रकाशन : २७ जानेवारी २०१६).
३. मारिया अक्रम (५ नोव्हेंबर २०१४) – हुसैनी ब्राह्मणांसाठी मोहरम नियमित आहे, द टाइम्स ऑफ इंडिया.
४. जिथे हिंदू इमाम हुसैन यांच्या शोकासाठी शियामध्ये सामील होतात (२५ नोव्हेंबर २०१२).
५. मोह्याल, मुस्लिम आणि मुस्तफाबाद, द ट्रिब्यून, चंदीगड (८ ऑगस्ट १९९३).
६. महदी नझमी (१९८४) – रेग-इ-सुरख : दत्त ब्राह्मण इमाम हुसेन से रब्त ओ जब्त, अबू तालिब अकादमी, नवी दिल्ली, पृ. ६३–७१.
७. सिसिरकुमार मित्रा – भारताची दृष्टी, जैको पब्लिशिंग हाऊस, बॉम्बे (प्रथम आवृत्ती १९४९), पृ. २२८–२३०.

संपादकीय टीप : लेखातील आशय, माहिती आणि संदर्भ कोणतीही कपात न करता केवळ वृत्तपत्रीय शैलीनुसार परिच्छेद, उपशीर्षके आणि भाषाशैली अधिक सुसंगत व वाचनीय करण्यात आली आहे.

India news | कहाणी गंगाबाईंच्या ‘मिथिला व मैथिल राजवंशाचा इतिहास’ पुस्तकाची; ईसमाद प्रकाशनचे 1 पहिले मराठी पुस्तक