कलावार्ता | २२ सप्टेंबर | रयत समाचार
(Women) भारतीय चित्रपटसृष्टीचा इतिहास लिहिताना १९७० आणि ८० च्या दशकाकडे विशेष लक्ष द्यावे लागते. कारण हा तो काळ होता जेव्हा सिनेमा केवळ मनोरंजनाचे साधन न राहता समाजाच्या प्रश्नांना, स्त्रियांच्या लढ्यांना आणि बदलत्या मूल्यांना आरसा दाखवू लागला. या सामाजिक परिवर्तनामध्ये स्मिता पाटील यांचे नाव अग्रस्थानी आहे.
(Women) १९५५ मध्ये पुण्यात जन्मलेल्या स्मिता पाटील या संस्कार आणि सामाजिक भान असलेल्या घरात वाढल्या. त्यामुळे त्यांच्या अभिनयातून उमटणारी संवेदनशीलता आणि सामाजिक जाण केवळ योगायोग नव्हे, तर त्यांच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग होती. चरणदास चोर मधून सुरुवात झालेली त्यांची कारकीर्द मंथन, भूमिका, आक्रोश यांसारख्या चित्रपटांतून एका चळवळीत परिवर्तित झाली.
(Women) स्मिता यांनी पडद्यावर आणलेल्या स्त्रिया या नेहमीच वास्तववादी होत्या. त्या स्त्रिया दबल्या होत्या, पण तुटलेल्या नव्हत्या. त्या संघर्ष करत होत्या, पण लढण्याची ताकदही त्यांच्यात होती. त्यांच्या भूमिकांनी प्रेक्षकांना फक्त कथा नाही तर समाजातील विसंगतीही दाखवली. त्यामुळेच त्या व्यक्तिरेखा आजही संदर्भ देताना उपयुक्त ठरतात.
तथापि स्मिता पाटील यांची ओळख फक्त समांतर सिनेमापुरती मर्यादित नव्हती. शक्ति, नमक हलाल, अर्थ यांसारख्या लोकप्रिय चित्रपटांतून त्यांनी दाखवून दिले की कलाकाराला व्यावसायिक यश आणि सामाजिक आशय यांचा समन्वय साधता येऊ शकतो. भूमिका साठी मिळालेला राष्ट्रीय पुरस्कार हे त्यांच्या कलात्मकतेचे द्योतक आहे.
त्यांचे आयुष्य अल्पकाळाचे ठरले. मातृत्वाच्या क्षणी, अवघ्या ३१ व्या वर्षी तिचे निधन झाले. पण या अकस्मात जाण्यानेच त्यांच्या कार्याला अधिक तीव्रतेने स्मरणात ठेवले गेले.
आज स्मिता पाटील आपल्यात नाहीत, पण त्यांच्या भूमिका आहेत, त्यांचा विचार आहे. सिनेमा म्हणजे केवळ स्वप्न नव्हे, तर समाजाचे वास्तव प्रतिबिंब असते, ही जाणीव त्यांनी आपल्याला दिली आणि म्हणूनच स्मिता पाटील या केवळ अभिनेत्री नाहीत; त्या भारतीय सिनेमाच्या सत्यशोधक परंपरेचे प्रतिक आहेत.
