Public issue | तासन्‌तास वीज गेली? ग्राहक नुकसान भरपाई मागू शकतो; महावितरणचे नियम काय सांगतात?

लोकजागृती | १.६ | रयत समाचार

(Public issue) पावसाळा सुरू होताच अनेक भागांत वारंवार वीज खंडित होणे, तासन्‌तास लाईट नसणे, ट्रान्सफॉर्मर बिघाड, तुटलेल्या तारांमुळे पुरवठा बंद राहणे अशा समस्या वाढतात. अशावेळी अनेक ग्राहक सोशल मीडियावर नाराजी व्यक्त करतात; पण फार कमी लोकांना माहिती असते की, काही परिस्थितीत ग्राहकांना नुकसान भरपाई मागण्याचा अधिकार आहे.हा अधिकार नियमांद्वारे निश्चित करण्यात आला आहे.

(Public issue) महाराष्ट्रात वीज वितरण करणारी प्रमुख संस्था म्हणजे महावितरण म्हणजेच mahadiscom.in⁠ कंपनीने ग्राहकांच्या तक्रारी, सेवा मानके आणि भरपाईसंदर्भात स्वतंत्र यंत्रणा उपलब्ध करून दिली आहे.

(Public issue) ग्राहकांचे अधिकार नेमके काय? वीजपुरवठा ठरावीक वेळेपेक्षा अधिक काळ खंडित राहिला, तक्रारींना प्रतिसाद मिळाला नाही किंवा सेवा मानकांचे उल्लंघन झाले, तर ग्राहक भरपाईचा दावा करू शकतो. महाराष्ट्रातील वीज सेवा मानके आणि भरपाईचे नियम हे नियामक चौकटीत निश्चित करण्यात आले आहेत. महावितरणने स्वतःही स्पष्ट केले आहे की, ठरलेल्या मर्यादेपेक्षा अधिक विलंब झाल्यास ग्राहकांनी भरपाई मागणी करावी आणि प्रक्रिया उपलब्ध आहे.

वीज गेल्यानंतर पहिल्या १० मिनिटांत काय करावे? : बहुतेक ग्राहक शेजाऱ्यांना फोन करून थांबतात. पण भरपाईचा प्रश्न आला तर पहिली गोष्ट म्हणजे अधिकृत तक्रार नोंदवणे.

महावितरणकडे तक्रार नोंदविण्याचे पर्याय : 1912 किंवा 19120 वर कॉल करा. 1800-233-3435 किंवा 1800-212-3435 हेल्पलाइन वापरा. नोंदणीकृत मोबाईलवरून मिस्ड कॉल सुविधा वापरा. NOPOWER असा SMS क्रमांक 9930399303 वर पाठवा. महावितरण ॲप किंवा वेबसाइटवर तक्रार नोंदवा.

नुकसान भरपाईसाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक?
ग्राहकांनी पुरावे जपून ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे : वीज बिलाची प्रत, ग्राहक क्रमांक (Consumer Number), Complaint Number / तक्रार क्रमांक, वीज गेल्याची व आली त्याची वेळ, जळालेले उपकरण असल्यास फोटो, दुरुस्ती बिल किंवा तांत्रिक अहवाल, खराब झालेल्या वस्तूंचे पुरावे, लेखी अर्ज.

कोणत्या प्रकारचे नुकसान होऊ शकते?
अनेक तास वीज नसल्याने फ्रीजमधील अन्न खराब होणे. पाणीपुरवठा ठप्प होणे. घरगुती उपकरणे जळणे. उद्योग, दुकाने किंवा कार्यालयांचे आर्थिक नुकसान. विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासावर परिणाम. रुग्ण आणि ज्येष्ठ नागरिकांना गंभीर अडचणी.
प्रत्येक वेळी भरपाई मिळते का? तर उत्तर आहे अजिबात नाही.

वादळ, अतिवृष्टी, पूर, नैसर्गिक आपत्ती किंवा Force Majeure परिस्थितीत काही अपवाद लागू होऊ शकतात. महावितरणने देखील काही परिस्थितींमध्ये नियम लागू नसल्याचे स्पष्ट केले आहे.

पण याचा अर्थ असा नाही की ग्राहकांनी दावा करायचाच नाही. उलट, अधिकृत तक्रार आणि पुरावे असल्यास दावा मजबूत होतो. अनेक ग्राहकांनी ग्राहक आयोग, मंच आणि तक्रार यंत्रणांमधून दिलासा मिळविल्याची उदाहरणे आहेत.

महावितरणने ऐकले नाही तर पुढे कुठे जायचे? जर स्थानिक कार्यालयाकडून प्रतिसाद मिळाला नाही, तर ग्राहक पुढील स्तरावर जाऊ शकतो. Consumer Grievance Redressal Forum (CGRF). Electricity Ombudsman. ग्राहक आयोग / Consumer Commission (गरजेनुसार).

‘लाईट नाही’ पासून ‘अधिकार आहे’पर्यंत : वीज गेल्यानंतर फक्त सोशल मीडियावर पोस्ट करणे, WhatsApp वर मेसेज टाकणे किंवा स्थानिक कर्मचाऱ्यांना फोन करणे पुरेसे नाही. ग्राहकाने तक्रार क्रमांक, पुरावे आणि लेखी पाठपुरावा ठेवला तरच भरपाई मागण्याचा हक्क मजबूत होतो. महावितरणने तक्रारींसाठी व्यवस्था उपलब्ध करून दिली आहे; आता ग्राहकांनी जागरूक होणे गरजेचे आहे.
(रयत समाचार ग्राहक जागृती अभियान)